RZYMSKOKATOLICKA PARAFIA KONKATEDRALNA
ŚW. ALEKSANDRA W SUWAŁKACH
ul. Emilii Plater 2, 16-400 Suwałki,
tel. (0-87) 566 27 52, fax. 563 23 06
Modyfikacja Dzisiaj:

Historia Parafii, kościoła, zabytki  

Z dziejów parafii świętego Aleksandra  w Suwałkach

 - Terytorium Parafii

Początek parafii świętego Aleksandra sięga 2 czerwca 1710 roku, kiedy to rozpoczęto budowę niewielkiego drewnianego kościoła. Miała to być mała, publiczna kaplica we wsi Suwałki, której budowę ukończono w 1714r. Początkowo, od roku 1717 była to kaplica filialna Kamedułów Wigierskich pod wezwaniem Świętego Krzyża, zaś od roku 1788r. drewniana kaplica funkcjonuje jako kościół parafii suwalskiej. Suwałki szybko rozwijały się. Ze wsi kamedulskiej przerodziły się w miasteczko, a mały kościół drewniany nie wystarczał potrzebom miasta.

 

W kronice parafialnej czytamy, że car Aleksander I jadąc do Warszawy na koronację, zauważył chylący się ku ruinie drewniany kościół. Polecił więc wyasygnować poważną sumę, na budowę nowego murowanego kościoła, pod wezwaniem Świętego Aleksandra, papieża i męczennika. Zbiegło się to w czasie z decyzją o utrzymaniu w Suwałkach władz wojewódzkich. Inicjatywa budowy murowanego kościoła zakładała, że będzie to świątynia katedralna.

 

Kościół został zaprojektowany przez cenionego polskiego architekta, celującego w dojrzałych formach klasycznych Chrystiana Piotra Aignera. W dniu 20 czerwca 1820 r. poświęcono kamień węgielny. Budowa kościoła trwała do 1826 r., natomiast 14 września 1829 r. w nowo zbudowanym kościele odprawiona została pierwsza Msza święta.

 

W roku 1845 Biskup Sejneński Paweł Straszyński konsekrował kościół pod wezwaniem Św. Aleksandra. Niedługo później architekt warszawski Henryk Marconi podjął przebudowę świątyni, wprowadzając wiele zmian. Między innymi powiększono okna, podniesiono wieże, dobudowano kaplice. Przez następne sto lat Suwałki oraz parafia pod wezwaniem Świętego Aleksandra dynamicznie się rozwijały. Wprawdzie nie ominęły Suwałk wydarzenia związane z powstaniem styczniowym, a mieszkańcy angażowali się w działania zbrojne, to jednak ludność miasta stopniowo się powiększała. Na terenie miasta osiedlało się coraz więcej Staroobrzędowców, Żydów, Protestantów. Kościół parafialny pełnił funkcję religijnej wizytówki miasta, które było czwartym pod względem ludności miastem Królestwa Polskiego.

 

22 października 1944 r. Niemcy zaminowali kościół i całkowicie zniszczyli obie wieże, stropy i dach. Po wojnie dzięki staraniom Księdza Proboszcza Prałata Bolesława Gumowskiego i mieszkańców miasta odbudowano zniszczenia, choć decyzję o odbudowaniu wież odsunięto w czasie.

 

Dopiero w roku 1961 zapadła decyzja o odbudowie wież kościelnych. Miejscowy murarz Franciszek Machiewicz wraz z czterema pracownikami od 5 sierpnia do 21 listopada 1961 r. odbudował obydwie wieże. Zanim ostatecznie ukończono prace rekonstrukcyjne na wieży zawieszono ocalały z wojny spiżowy dzwon, ufundowany przed wojną w 1924 roku przez właściciela suwalskiego browaru Wacława Kunca. Dnia 7 października 1961 roku dzwon o imieniu „Wacław” został ponownie zawieszony na wieży i odtąd nieustannie towarzyszy wszystkim ważnym uroczystościom parafialnym.

 

W dniu 4 sierpnia 1963 roku Ksiądz Prałat Bolesław Gumowski sprowadził dwa nowe dzwony wykonane w odlewni w Węgrowie. Jeden o wadze 840 kg „Witold" oraz drugi o wadze 200 kg „Józef”. Tego samego dnia rano Jego Ekscelencja Ksiądz Biskup Ordynariusz Aleksander Mościcki przy udziale wiernych uroczyście konsekrował nowe dzwony.

 

W sierpniu 1967 roku wyremontowane zostały 25 głosowe organy.

 

Rokrocznie do 1968, staraniem księdza proboszcza Kazimierza Aleksandra Hamerszmita zamawiane były i oprawiane po 2 witraże, których wykonanie zlecono firmie Józefa Olszewskiego z Warszawy. Szczególnym zainteresowaniem wśród wiernych, cieszył się witraż przedstawiający Błogosławionego Maksymiliana Marię Kolbego, ufundowany przez więźnia obozu koncentracyjnego w Dachau - Ks. Kazimierza Hamerszmita, w podzięce za uwolnienie z obozu. Dlatego nisko nad winklem z literą „P” wkomponowany został numer obozowy ocalałego księdza 22 575.

 

W roku 1992. Ojciec święty Jan Paweł II bullą Totus Tuus Poloniae Populus erygując powstanie nowej diecezji z siedzibą biskupa w Ełku, podniósł kościół św. Aleksandra w Suwałkach do godności Konkatedry w nowopowstałej diecezji ełckiej. Pierwszym Biskupem Ełckim został Ks. Biskup Wojciech Ziemba, wcześniej biskup pomocniczy Diecezji Warmińskiej. Kanonicznego objęcia diecezji dokonał w dniu jej erekcji. Działo się to w czasie, kiedy posługę proboszcza suwalskiej konkatedralnej parafii pełnił Ksiądz Prałat Przemysław Rogowski.

 

Dnia 5 marca 2000 roku Papież Jan Paweł II dokonał beatyfikacji siostry zakonnej Marii Kanizji (Eugenii Mackiewicz) ze Zgromadzenia Najświętszej rodziny z Nazaretu w grupie jedenastu zakonnic. Błogosławiona siostra Kanizja urodziła się 27 listopada 1903 r. w Suwałkach. Do zgromadzenia wstąpiła 27 sierpnia 1903r. jako osoba pracująca samodzielnie. Pracowała w szkole najpierw w Kaliszu, a od 1938 r. w Nowogródku. Była nauczycielką wymagającą i surową, lecz była lubiana i szanowana. W nocy z 17 na 18 lipca 1943 r. gestapo aresztowało w Nowogródku ok. 120 osób i zamierzało je rozstrzelać. Ich rodziny dzieliły się swoim bólem z siostrami. W tej sytuacji po południu s. Maria Stella przy spotkaniu z ks. Aleksandrem Zienkiewiczem powiedziała: Mój Boże, jeśli potrzebna jest ofiara z życia, niech raczej nas rozstrzelają, aniżeli tych, którzy mają rodziny — modlimy się nawet o to. Tę decyzję siostry podjęły wspólnie, a s. Maria Stella jako przełożona domu wyraziła ją wobec księdza kapelana. W niedzielę 1 sierpnia 1943 r. o świcie gestapowcy wywieźli siostry i rozstrzelali je w niewielkim brzozowo-sosnowym lesie, w odległości 5 kilometrów od Nowogródka.

 

Dnia 4 lipca 2002 roku o godz. 1315, nad miastem rozszalała się wichura. Żywioł spustoszył centrum Suwałk, poczynił szkody w parku Konstytucji 3 maja. Niszcząca siła nie miała względu również na miejsce święte. Z kościoła pod wezwaniem Św. Aleksandra żywioł zerwał dach i wprowadził wiele zniszczeń wewnątrz świątyni. Towarzyszący wichurze deszcz przedostał się przez ubytki po zerwanych połaciach dachu do środka, zalewając nawy boczne. Po wstępnym zabezpieczeniu kościoła, oszacowaniu strat, bardzo szybko przygotowano plan naprawczy. Od 12 lipca rozpoczęto najkonieczniejsze prace, które bardzo szybko przekształciły się w gruntowny remont świątyni. W 2003 roku zakończono prace związane z położeniem nowego dachu, założeniem nowej instalacji elektrycznej w całym kościele. Zainstalowany został nowy system nagłaśniający, a także założono w kościele system elektronicznego monitorowania, zabezpieczającego przed włamaniem. Ukończywszy prace zabezpieczające i rekonstrukcyjne wewnątrz świątyni, Ksiądz Proboszcz Prałat Ryszard Gwiazdowski zainicjował remont zewnętrznej elewacji począwszy od remontu frontonu z wieżami. Remontu doczekała się cała elewacja zewnętrzna. Dodatkowo wykonana została iluminacja, dzięki czemu po zmroku kościół równie pięknie się prezentuje.

 

Ołtarz to najgłówniejsze miejsce w kościele. Ołtarz centralny, w nawie głównej umieszczony jest na wysokim cokole. Jest to przykład sztuki klasycystycznej z pierwszej połowy XIX w. W środku znajduje się obraz Matki Bożej Niepokalanej z XIX w. pędzla Anny Czartoryskiej. Drugi obraz przedstawia Św. Aleksandra, papieża męczennika. Znajduje się za ścianką cokołu. Dzięki mechanizmowi linowemu w ołtarzu głównym możemy oglądać wymiennie dwa obrazy. Przedstawienie Św. Aleksandra namalowane zostało w stylu romantycznym w pierwszej połowie XIX stulecia. Święty ukazany jest na chmurze, z uniesionymi rękami. W prawej dłoni trzyma palmę męczeńską, u stóp znajduje się tiara i feruła. Poniżej ukazana jest scena męczeńska.

 

Po obu stronach ołtarza zakomponowane są kolumny z korynckimi głowicami, pasy z akantowych gałązek i na flankach, pilastry. Ołtarz dopełniają figury św. Piotra (z lewej) i św. Pawła (po prawej stronie). Na fryzie widzimy insygnia papieskie: podwójny krzyż, pastorał i tiara. Wyżej jest frontonik z okiem opatrzności w tympanonie, zwieńczony krzyżem. Po bokach owego figury Św. Maryi i Św. Jana. Pod łukiem sklepienia, w północnej ścianie, za ołtarzem umieszczony został witraż przedstawiający herb Suwałk, przedstawiający na czerwonym tle Św. Rocha i Św. Romualda w srebrnych szatach, między którymi znajdują się trzy zielone góry. Na najwyższej górze umieszczony jest złoty krzyż, a u jego podstawy - złota korona. Św. Roch (z lewej strony herbowej) wsparty jest o czarną laskę, a u  jego stóp znajduje się czarny pies.

 

Na ścianie zachodniej przy prezbiterium klasycystyczna ambona z pierwszej połowy XIX w.; ośmioboczny korpus z rozetami na płycinach, wyżej - Tablica Przykazań i baldachim ze srebrną gołębicą na spodzie, obramiony lambrekinem.

 

We wschodniej kapliczce przy prezbiterium, niewidocznej z nawy głównej, znajduje się obraz ikony św. Trójca - malowidło na blasze. W kapliczce zachodniej zwracają uwagę obrazy suwalskiego malarza, Kazimierza Górnickiego: Chrystus dźwigający krzyż (1877 r.) i Matka Boża Anielska (1878 r.). W zachodniej kapliczce przy prezbiterium znajduje się obraz przedstawiający jedenaście zakonnic z Nowogródka, wśród nich Błogosławiona siostra Kanizja z Suwałk, rozstrzelanych przez Niemców w 1943 roku.

W klasycystycznym ołtarzu z pierwszej połowy XIX w. w nawie zachodniej umieszczony jest obraz Matki Bożej Szkaplerznej z początku XIX stulecia, najprawdopodobniej pędzla Franciszka Smuglewicza. W zwieńczeniu - owalny obraz św. Józefa z Dzieciątkiem (XIX w.).

 

W słoneczny dzień, w kościele poza pełną modlitwy ciszą można zobaczyć bardzo piękne szklane obrazy znajdujące się w witrażach. W trzynastu witrażach wykonywanych od 1968 roku znajdują się następujące przedstawienia: Chrzest Polski, Śluby Jana Kazimierza, Królowa Jadwiga, Święty Wojciech, Święty Stanisław Biskup, Święty Kazimierz, Święty Jan Kanty, Święty Maksymilian Maria Kolbe, Błogosławiona Kinga, Błogosławiona Bronisława, Matka Boska Częstochowska, Matka Boska Ostrobramska, a także w zwieńczeniu nawy głównej nad ołtarzem Herb Suwałk.

 

Kaplica zachodnia jest pod wezwaniem Św. Anny. Obraz główny w klasycystycznym ołtarzu pochodzi z drugiej połowy XIX w.  i przedstawia Matkę Bożą jako dziecko oraz Jej rodziców: Św. Annę i Św. Joachima. W zwieńczeniu owalny obraz apostoła Św. Tadeusza Judy (XX w.), na południowej ścianie bocznej widzimy obrazy Chrystus przed Kajfaszem, a na ścianie północnej Naigrywanie. Są to wierne kopie siedemnastowiecznych obrazów barokowych wykonane najprawdopodobniej także w siedemnastym wieku.

 

Kaplica wschodnia Pana Jezusa, nazywana jest powszechnie kaplicą Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Klasycystyczny ołtarz pochodzi z drugiej połowy XIX wieku. W części centralnej znajduje się nisza, a w niej Chrystus na krzyżu (stiuk). W tej kaplicy podczas triduum paschalnego przygotowywana jest ciemnica. Po bokach, na konsolach umieszczone są stiukowe rzeźby. Z prawej strony heraldycznej postać Maryi, z drugiej Św. Jana. Ciekawie prezentuje się flankowanie ołtarza: korynckie kolumienki na tle zdwojonych korynckich pilastrów. Na przedłużeniu - złocone szyszki. W zwieńczeniu z krzyżem na szczycie widzimy owalny obraz przedstawiający Św. Andrzeja Bobolę, pędzla Reginy Kondrackiej, wykonany po II wojnie światowej. Na flankach - pilasterki zakończone szyszkami.

 

W tej samej kaplicy na ścianie południowej obraz Madonna apokaliptyczna – gwasz na desce, prawdopodobnie początek XX w., autor nieznany. Na ścianie północnej XVII wieczny obraz olejny na płótnie Ukrzyżowanie w ramie z XVIII w. Po prawej stronie Chrystusa ukazany jest anioł z kielichem, do którego płynie krew z rany Ukrzyżowanego. Poniżej Maryja z opuszczona głową i rękami uniesionymi w górę, również Św. Maria Magdalena, obok Św. Jan Ewangelista. W tle słabo widoczne mury Jerozolimy.

 

W klasycystycznym ołtarzu nawy wschodniej pochodzącym z pierwszej połowy XIX wieku, w części centralnej znajduje się obraz Św. Antoniego Padewskiego namalowany przez B. Rutkowskiego w 1959 roku. W zwieńczeniu widzimy owalny obraz św. Franciszka z Asyżu.

 

Nawa główna zaakcentowana jest efektowną kolumnadą jońską, z wyrazistym gzymsem i konsolkami. Sklepienie kolebkowe z gurtami wykonane zostało po II wojnie. We wschodniej nawie przy południowej ścianie, znajduje się zabytkowy neobarokowy konfesjonał z drugiej połowy XIX w. Konfesjonał to miejsce  sprawowania sakramentu pokuty. Jest to specjalne miejsce – tron dla kapłana, od 1614 roku połączone z kratką oddzielającą penitenta od szafarza, dzisiaj zwykle w mniej lub bardziej zamkniętej obudowie. Poznać go łatwo po złoconych szyszkach umieszczonych na baldachimie z wyrazistym gzymsem i konsolkami. Sklepienie kolebkowe z gurtami wykonane zostało po II wojnie. Przy południowej ścianie nawy zachodniej, znajduje się drugi zabytkowy konfesjonał.

 

W tym dużym kościele o ścianach pomalowanych na biało stoją siedemdziesiąt cztery ławki. Ustawione są w czterech rzędach.

 

Na ścianach wokół kościoła umieszczono stacje drogi krzyżowej w postaci rzeźb. Droga krzyżowa - w Jerozolimie powstał zwyczaj obchodzenia miejsc uświęconych Męką Zbawiciela i rozważania jej. Z czasem zaczęto w całym Kościele wznosić tak zwane stacje Męki Pańskiej.

Wierni obchodząc je rozpamiętują cierpienia Zbawiciela.

 

Przestrzeń kościoła uzupełniona jest wieloma tablicami, upamiętniającymi ważne wydarzenia i osoby. W zachodniej kaplicy znajdujemy tablice poświęcone żołnierzom i ułanom poległym w walkach w latach 1917-1945, ofiarom Katynia. Tablica upamiętniająca nawiedzenie rodzin przez obraz Matki Boskiej Częstochowskiej w latach 1987-1988. osobne miejsce w tej kaplicy zajmują tablice upamiętniające Wincentego Witosa oraz Romana Dmowskiego.

 

Na ścianach kaplicy wschodniej upamiętnieni zostali Synowie tej ziemi, Ofiary zbrodni stalinowskich, Ksiądz Kazimierz Hamerszmit, ofiary poległe w Ostaszkowie i Starobielsku, 3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich, Ksiądz Jerzy Popiełuszko.

 

We wschodniej kruchcie znajdujemy tablice upamiętniające 150 lat konsekracji kościoła, 285 lat istnienia parafii, 280 lat istnienia miasta. W kruchcie zachodniej znajdują się tablice upamiętniające posługę kapłańską pełnioną przez Księdza Kazimierza Hamerszmita, a także upamiętniająca 20 rocznicę wprowadzenia Stanu Wojennego.

 

Cały Dom Boży wypełniony jest światłem dzięki 10 żyrandolom umieszczonym na długich łańcuchach między filarami i nkażdym filarze znajduje się kinkiet.

 

Wymiary kościoła św. Aleksandra: długość 58 m.,

szerokość z kaplicami 40 m.,

wysokość do sklepienia 12 m.,

wieże 18 m.

 

wróć na początek strony

 

 ****************************************

 - Terytorium Parafii :

       

Ulice, których mieszkańcy są objęci duszpasterską opieką Parafii Św. Aleksandra w Suwałkach:

  1. Bulwarowa

  2. 1 Maja od nr 1 do nr 19

  3. Chłodna

  4. Dwernickiego 8,  8A

  5. Emilii Plater

  6. Gałaja

  7. Kamedulska

  8. Konopnickiej

  9. Korczaka

  10. Kościuszki (od ul. Sikorskiego do ul. Waryńskiego)

  11. Krótka

  12. Noniewicza (od ul. Dwernickiego do ul. Waryńskiego)

  13. Reja (strona lewa do Komisu samochodowego „ Gepard”)

  14. Reymonta  (od nr 1 do nr 74)

  15. Sejneńska  (do ul. Utrata)

  16. Sikorskiego  6

  17. Skłodowskiej

  18. Suzina

  19. Szpitalna (od  Nr 1 do Nr 41)

  20. Zacisze

 

 

wróć na początek strony

 

      Strona powstała 8.09.2006r.

Copyright © 2006 by Rzymskokatolicka Parafia Św. Aleksandra Papieża i Męczennika w Suwałkach